საქართველოს ბუნება და ბუნებრივი რესურსები

 

      დ ა ს ა ვ ლ ე თ   ს ა ქ ა რ თ ვ ე ლ ო ს   ნ ი ა დ ა გ ე ბ ი ს   ო ლ ქ ი. მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროდან ლიხის ქედამდე ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ლიხის ქედამდე. ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან მას საზღვრავს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი, დასავლეთიდან შავი ზღვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან მცირე კავკასიონის მესხეთის ქედი. ოლქში გამოიყოფა დაბლობის ჭაობიანი და ეწერი, გორაკ-ბორცვიანი მთისწინეთის წითელმიწა და ყვითელმიწა, მთა-ტყის და მთა-მდელოს ნიადაგების ზონები.

          კოლხეთის დაბლობის სხვადასხვა სიმაღლეზე მდებარეობის გამო დასავლეთის დადაბლებულ ნაწილში გამოიყოფა ჭაობიანი, ხოლო აღმოსავლეთის შემაღლებულ მხარეში ეწერი ნიადაგები. დაბლობის ჭაობიან ნიადაგებს შორის მეტი ფართობი ჭაობის ტორფიან და და ჭაობის ლამიან ნიადაგებს უჭირავს. ტორფის შედგენილობაში ძირითადად მონაწილეობს ბალახეული მცენარეულობა. ხავსიანი ჭაობები ნაკლებადაა გავრცელებული. ცალკეულ ადგილებში გვხვდება 607 მეტრის სისქის ტორფის ფენა. ჭაობის ლამიანი ნიადაგებისათვის დამახასიათებელია თიხიანი და მძიმიე თიხიანი მექანიკური შედგენილობა, ხშირ შემთხვევაში - მცირე სისქის ტორფის ფენა (5-6 სმ) და ძლიერი გალეპება ზედაპირიდანვე. ჰუმუსიან ფენას აქვს მუქი ფერი და დიდი რაოდენობით შეიცავს ნახევრად დაშლილ მცენარეულ ნარჩენებს. ამ ნიადაგების მცირე ნაწილს იყენებენ სიმინდის, ბოსტნეულისა და სხვა კულტურებისათვის. დაშრობის შემდეგ კი პერსპექტიულია სუბტროპიკული და სხვა ძვირფასი კულტურებისათვის.

დაბლობის შემაღლებული ნაწილისაკენ (გარდამავალ ზოლში) ეწერ-ლებიანი ნიადაგებია, რომლებიც დაჭაობებულია შუა და ქვედა ფენებში, ხოლო ზედა ფენებში გაეწრების მკაფიო ნიშნები აქვს. აგროსაწარმოო მაჩვენებლებით ეს ნიადაგები უფრო ხელსაყრელია, ვიდრე ჭაობის ლამიანი ნიადაგები და მეტადაც არის გამოყენებული სოფლის მეურნეობაში. დაბლობის შემაღლებულ ნაწილში ფართოდაა გავრცელებული სუბტროპიკული ეწერი ტიპის ნიადაგები, ხოლო მდინარეთა ქვედა ტერასებზე - ალუვიური ნიადაგები. გაეწრების ხარისხის მიხედვით სუბტროპიკულ ეწერ ნიადაგებს შორის გამოიყოფა ძლიერი, საშუალო და სუსტი ეწრები. სუბტროპიკულ ეწერ ნიადაგებს ახასიათებთ სუსტად გამოხატული ეწერი ჰორიზონტი, რკინისა და ალუმინის ჟანგების შედარებით დიდი შემცველობა და ამასთან დაკავშირებით ქვედა ფენებში ორტშტაინის თვალსაჩინო ფენა. ამ ნიადაგებს უმეტესად იყენებენ ჩაის, ნაკლებად - ციტრუსების, ტამბაქოსა და სხვა კულტურებისათვის. მათი ნაყოფიერების ამაღლების მიზნით დიდი მნიშვნელობა აქვს მინერალური და ორგანული სასუქების გამოყენებას.

წითელმიწა და ყვითელმიწა ნიადაგებს უკავიათ დასავლეთ საქართველოს გორაკ-ბორცვიანი ზონა. ამ ზონიდან ნიადაგის მთავარი ტიპი წითელმიწებია. მათი ძირითადი თვისებები დაკავშირებულია ქანების ძლიერ გამოფიტვასთან. შედარებით ნაკლებად დაქანებულ ფერდობებსა და გორაკების ფართო თხემებზე გვხვდება გაეწრებული წითელმიწები. კონგლომერატებსა და თიხაფიქლებზე გავრცელებულია ყვითელმიწა ნიადაგები, რომლებსაც უმთავრესად ვხვდებით აფხაზეთში, ოკრიბასა და ვანის რაიონში. წითელმიწა და ყვითელმიწა ნიადაგებზე გაშენებულია ჩაი და სხვადასხვა სუბტროპიკული კულტურები. მთა-ტყის ზონაში კირქვების, კირქვის კონგლომერატების, მერგელებისა და სხვა კარბონატული ქანების გავრცელების ადგილებში ვითარდება კორდიან-კარბონატული ნიადაგები (რენძინები), რომლებიც შედგენილობითა და თვისებებით დიდად განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან. ამჟამად მათ უმთავრესად ვაზის, თამბაქოს, დაფნის და ნაწილობრივ ციტრუსოვანი კულტურებისათვის იყენებენ.
დასავლეთ საქართველოს მთა-ტყის ზონა მოიცავს დიდ ტერიტორიას საშუალმთიან სარტყელში. მთა-ნიადაგების ძირითადი ტიპი ყომრალი ნოადაგია. ამ ზონის ზედა, უმეტესად წიწვიანი ტყის სარტელში განვითარებულია გაეწრებული ყომრალი ნიადაგები. ყომრალი ნიადაგებისათვის უმთავრესად დამახასიათებელია საშუალო ან მცირე სისქე, ხირხატიანობა, ზედაპირზე მკვდარი საფარი, სუსტად დიფერენცირებული პროფილი, ჰუმუსის ფულვატური ბუნება. გაეწრებული ყომრალი ნიადაგები კი გამოირჩევა მორფოლოგიურად ნათლად გამოხატული გარდამავალი ჰორიზონტით, სიღრმისაკენ კოლოიდური ნაწილაკების გადანაცვლებით. გაეწრებული ყომრალი ნიადაგები უმეტესად გავრცელებულია ტყის წმინდა კორომებში (ნაძვნარი, წიფლნარი), შერეულ ტყეში იშვიათია. სისქის, გაეწრების ხარისხის, ხირხატიანობისა და სხვა მაჩვენებლებით ყომრალი ნიადაგები იყოფა სხვადასხვა სახეობად. ამ ნიადაგების უმეტესი ფართობი დაფარულია ტყით. გავრცელების დაბალ სარტყელში იყენებენ მიწათმოქმედებისათვის.

დასავლეთ საქართველოს ზონა მთა-მდელოთა ნიადაგების ზონა მოიცავს სუბალპური და ალპურ მდელოებს. მას დიდი ტერიტორია უკავიათ აფხაზეთში, სამეგრელოში, სვამეთსა და ზემო იმერეთში; შედარებით ნაკლები - მესხეთის ქედზე და კიდევ უფრო ნაკლები - შავშეთის და არსიანის ქედებზე. ამ ზონაში გამოიყოფა სუბალპური და ალპური სარტყლები. აქ ყველაზე მეტად გავრცელებულია მთა-მდელოთა კორდიანი ნიადაგები, რომელთა შექმნაში მონაწილეობს მთა-მდელოთა მდელოს ბალახოვანი მცენარეულობა. ამ ნიადაგებისათვის დამახასიათებელია საშუალო ან მცირე სისქე, ძლიერი ხირხატიანობა და ზედა ფენის საშუალო ან ძლიერი კორდიანობა. უფრო დაბლა (ტყისაკენ გარდამავალ ზონაში) დიდი ადგილი უჭირავს მეორადი წარმოშობის მთა-მდელოს გაეწრებულ ნიადაგებს. მთა-მდელოს ზონის უფრო მაღალ ნაწილში, სადაც კლიმატური პირობები მკაცრია და ალპური მდელოების სქელი ბალახოვანი საფარია, გავრცელებულია მთა-მდელოს კორდიან-ტორფიანი ნიადაგები, რომლებსაც კორდიან ნიადაგებთან შედარებით ნაკლები სისქე, მეტი ხირხატიანობა და ზედა ფენებში სუსტად დაშლილი ორგანული ნივთიერებების დაგროვება ახასიათებს. ორგანული ნივთიერებების (ტორფიანი მასის სახით) დიდი რაოდენობით დაგროვება დამახასიათებელია მთა-მდელოს ტორფიანი ნიადაგებისათვის, რომლებიც კავკასიონისა და და სამხრეთ მთიანეთის სუბალპური ზონის დეკიანებში გვხვდება. კავკასიონის ალპური მდელოების ზონის ზედა ნაწილში და კლდოვან ქვეზონაში დიდი ადგილი უჭირავს მთა-მდელოს პრიმიტიულ ნიადაგებს, რომლებიც სუსტადაა განვითარებული და ძლიერ ხირხატიანია.(ქსე.1991 წ.)

 
საქართველოს ნიადაგების ახალი რუკა (ქვემოთ) აღებულია საიტიდან www.maf.ge/news/kadastri.htm
1. პრიმიტიული მთა-მდელოს
2. მთა-მდელოს კორდიანი
3. მთა-მდელოს კორდიან-ტორფიანი
4. მთა-მდელოს ჭაობიანი
5. მთა-მდელოს შავმიწისებრი
6. მთა-ტყე-მდელოს
7. ტყის ყომრალი მჟავე
8. ტყის ყომრალი სუსტი
9. ყომრალი გაეწრებული
10. ტყის ყვითელ ყომრალი
11. ყომრალი-შავი
12. ნეშომპალა-კარბონატული
13. ნეშომპალა-კარბონატული დეგრადირებული
14. ნეშომპალა-კარბონატული წითელი
15. წითელმიწები
16. წითელმიწა გაეწრებული
17. ყვითელმიწები
18. ყვითელმიწა გაეწრებული
19. სუბტროპიკული ეწერი
20. სუბტროპიკული ეწერი ორშტეინიანი-მელჭვილიანი
21. სუბტროპიკული ეწერ-ლებიანი
22. გამოტუტული შავმიწა
23. შავმიწა
24. დაწიდული შავმიწა
25. შავი
26. შავი კარბონატული
27. შავი ბიცობიანი და დამლაშებული
28. მდელოს შავი
29. მდელოს შავი ბიცობიანი და დამლაშებული
30. ყავისფერი გამოტუტული
31. ყავისფერი
32. ყავისფერი კარბონატული
33. ყავისფერი ღია
34. მდელოს ყავისფერი
35. მდელოს რუხი_ყავისფერი
36. რუხი-ყავისფერი მუქი
37. რუხი ყავისფერი
38. რუხი ყავისფერი ღია
39. ნეშომპალა სულფატური
40. ბიცობი
41. მლაშობი
42. ალუვიური მჟავე
43. ალუვიური მაძღარი
44. ალუვიური კარბონატული
45. ლამიანჭაობიანი
46. თორფიან_ჭაობიანი
47. ანთროპოგენული
48. ძლიერ გამორეცხილი ნიადაგები და ქანების გაშიშვლებები
49. მყინვარები
   
 
   

რუკები:  პალეოგრაფიული, მიოცენი   /   ტექტონიკა   /   ტექტონიკა   /   თანამედროვე გეომორფოლოგიური პროცესები   /   სპელეოლოგიური   /   პალეოგრაფია, მყინვარები    /   გეოლოგიური ასაკი   /   ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება   /   ნიადაგები   /   კულტურები

გადასვლები:   ფარმაცია  / ბუნება და ბუნებრივი რესურსები ტექნოლოგიები  /  ეკოლოგია / მედიცინა /   ბიზნესის დაგეგმვა ,მართვა, საინფორმაციო თანხლება / ქართული უნივერსიტეტის საინფორმაციო  პროექტები

ბმულები:

საიტი მოამზადა ვასილ შენგელიამ. 2008 წ. აგვისტო. ამ საიტის შემდგომი სრულყოფა გათვალისწინებულია სტუდენტთა სამეცნიერო მუშაობის ფარგლებში. საბაზო ტექტური მასალა აღებულია ქსე-დან, იგი 1991 წელსაა გამოცემული  და ტექსტებიც სპეციფიურია .სურათები  აღებულია  ინტერნეტში თავისუფალი გავრცელების საიტებიდან google- ნახატების საძიებო სისტემით. თუ შემთხვევით დაირღვა თქვენი საავტორო უფლებები, გთხოვთ გვაცნობოთ ელფოსტაზე mpi@gol.ge და შეცდომას გავასწორეთ.რუკების ნაწილი აღებულია 1964 წელს მოსკოვში გამოცემული "საქართველოს სსრ ატლასიდან". ჯერჯერობით მათი გაქართულება ვერ მოვახერხეთ, რისთვისაც გიხდით ბოდიშს. სამუშაოები მიმდინარეობს .

ლიტერატურა: 1. ქსე 2. საქართველოს სსრ ატლასი.1964